Predstavnici opštine Berkovići sa mještanima sela Zabrđe su 04.07.2012. godine obišli navedeni lokalitet da bi snimili stanje na terenu kako bi se organizovala adekvatna priprema  lokaliteta u smislu raščišćavanja rastinja i košenja trave.

U skladu sa Konvencijom o svjetskoj baštini  neophodno je pored sprečavanja dalje devastacije, odnosno fizičke zaštite nekropole, očuvati kulturne vrijednosti koje će se upotrijebiti u turističke i edukativne svrhe odnosno omogućavanje sadašnjim i budućim generacijama da u potpunosti shvataju vrijednost kulturnog dobra.

Namjera je da se u ovaj projekat uključi lokalna zajednica a isto obuhvata kompletan proces odlučivanja, nadziranja i sprovođenja mjera.

Umjetnost srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika artikuliše istinu različitih svjetova izraženu epitafima na ovim nadgrobnim spomenicima.

Područje Bitunje je pripadalo srednjovjekovnoj župi Dubrava koja se graničila sa župom Dabar. Dokumenta iz perioda oko 1470-te godine u kombinaciji sa natpisim sa stećcima daju mnogo podataka o Donjim Vlasima sa prostora stolačke, ljubinjske i bilećke opštine.

Na području zabrđa nalaze se 282 stećka na lokalitetu Lokve, Potkuk, Zakuk i Baba a svi stećci su rađeni od kamena krečnjaka sa masivnog Kuka po kome su dvije nekropole dobile naziv.

Na nekropoli Potkuk se nalazi nekropola sa oko 200 stećaka od kojih su neki ukrašeni a pretpostavlja se da je nekropola jedne veće zajednice dok su nekropole Baba i Lokve vjerovatno porodične nekropole.

Uz ovu nekropolu nalazi se nekropola Zakuk sa devet stećaka i temeljima crkve koja je postojala u 14. vijeku. Crkva je pravougaonog presjeka orjentisana u smjeru istok-zapad sa zidovima debljine oko 60 cm na čijim ostacima se primjećuje krečni malter.

Desetak metara od temelja crkve nalazi se bunar koji je karakterističan po tome što i u najsušnijem periodu u istom postoji živa voda u što smo se uvjerili na licu mjesta a radi se o izuzetno sušnom periodu godine.

Od Zakuka je još oko 300 m uzbrdo uz stazu do nekropole Baba sa 24 stećka.

Sa ovog lokaliteta pogledom na jugozapad na udaljenosti od oko 500 m vidimo lokalitet Lokve sa nekropolom od 7 stećaka na kome se prema kazivanju mještana nalazilo 72 bunara a pripadali su domaćinima sa područja Bitunje, Poljica, Žegulje i okolnih sela.

Obilaskom ovog lokaliteta uočili smo da je veći broj bunara zatrpan raznim materijalom dok je desetak još dobro očuvan sa živom vodom na dubini od oko dva metra dok su neki zarasli u kupinu i teško se uočavaju.

Tekst i foto:Momčilo Kundačina